Wanneer je graag meer inzicht of informatie over jezelf, de ander en situatie wil hebben kan je heel goed gebruik maken van deze waarnemingsposities. Deze methode geeft je mogelijkheid om vanuit drie mogelijke perspectieven van waaruit je kan waarnemen in de interactie met jezelf en de anderen en omgeving. Door vanuit de verschillende posities naar een situatie te kijken, te luisteren, te voelen en ervaren kan je dingen ontdekken waar je je eerder niet van bewust bent.
De eerste waarneempositie
De eerste waarneempositie is je eigen perspectief. De wereld waarin jij je volledig bewust van bent wat je denkt en voelt, ongeacht wie er om je heen is. We nemen de wereld waar door onze eigen zintuigen, Je ziet de wereld door je eigen ogen, je hoort geluiden door je eigen oren en je ervaart je eigen gevoelens. Je bent je volledig bewust van je eigen waarneming. Voor ieder van ons is dit vaak de meest vertrouwde positie.
De tweede waarneempositie
De tweede waarneempositie beeld je je in hoe het is als je de ander bent. We de nemen de wereld waar door de zintuigen van een ander persoon. Je ziet, hoort, voelt wat de ander waarneemt. Je verplaats je als het ware in de ander. Veel mensen kunnen zich heel goed indenken wat de zorgen en behoeften van de ander zijn, voor anderen. Voor mensen die meer op zichzelf gericht zijn, kan deze positie een complete verrassing zijn alsof je van een andere planeet komt.
Derde waarneempositie
De derde waarneempositie is de positie van waaruit je als een onafhankelijke waarnemer kijkt naar wat er gebeurt tussen twee andere mensen. Als een helikopter of zweefvlieger. We nemen de wereld waar buiten onszelf én buiten de ander. Je overziet zowel jezelf als de ander. De positie wordt ook wel ‘metapositie’ genoemd. Op een afstand kijk je naar de totale omgeving inclusief jezelf en de ander. Je neemt waar buiten het gevoel van jezelf en de ander. Dit geeft vooral overzicht.
Door een andere waarneempositie in te nemen krijgen we andere informatie dan ons bewust zijn. Als we vanuit meerdere posities kunnen waarnemen, zijn we flexibel in onze mogelijkheden en kunnen we onszelf optimaal feedback geven op ons eigen gedrag (en communicatie).
Deze posities worden eveneens gebruikt in modelleren, conflict hantering en brainstormen.
Soms blijven we vast zitten in een van deze posities. Herken je de volgende voorbeelden?
- Iemand die veel in de eerste positie zit, is meer gefixeerd op het bevredigen van zijn eigen wensen en behoefte dan die van de ander. Een egocentrische houding. Iemand die verslaafd is, heeft de neiging veelvuldig de wereld te zien vanuit de eerste positie.
- Iemand die veel in de tweede positie zit, denkt veel aan anderen en het anderen naar de zin maken ten koste van zich/haarzelf. Dit kan komt bijvoorbeeld veel voor bij verzorgende beroepen.
- Iemand die veel in de derde positie zit, kan overkomen als iemand die langs de zijlijn blijft staan zonder daadwerkelijk mee te spelen, altijd kijkend vanaf een afstand. Dit komt bijvoorbeeld voor bij adviserende beroepen.